اساتید آموزش دو تار ما



دوتار شمال خراسان: شکل ظاهری این ساز مابین دوتار شرق خراسان و دوتار ترکمنی است (درویشی، 152).کاسه و صفحه آن معمولاً از چوب توت و دسته آن از چوب زردآلو و گاهی عناب ساخته می‌شود (پورمندان،43؛ ستايشگر، 466). کاسه نیمه گلابی شکل این دوتار در مقایسه با دوتار شرق خراسان کوچکتر و دسته آن نیز باریکتر و ظریفتر است (درویشی، همانجا). بر طبق روایت حاج حسین یگانه، نوازنده برجسته دوتار شمال خراسان، کاسه ساز باید از جنس چوب توت خانه‌ریز (روئيده در مكاني دورتر از ٱب) باشد (فيلم مصاحبه با حاج حسین يگانه توسط محمد يگانه در 1371ش). روی صفحه ساز تعدادی سوراخ برای بالا بردن طنین صدا وجود دارد. پرده‌ها در گذشته از جنس زه گوسفندی بود و امروزه از جنس نخ نایلونی است (پورمندان، همانجا؛ ستايشگر، 467). تعداد پرده‌های دوتار شمال خراسان یکسان نیست و نوازندگان طبق سلیقه خود ده، یازده و گاه دوازده پرده به ساز خود می-بندند (درویشی، همانجا). پرده‌ها نسبت به هم ده، سیزده تا چهارده میلی‌متر فاصله دارند، به استثنای فاصله پرده اول که تا شیطانک پنجاه میلی‌متر است (مسعوديه، 88). پرده اول «شاه پرده» و پرده دوم «پرده نوایی» نام دارد (همانجا). در وسط، زیر کاسه ساز، سوراخ کوچکی تعبیه شده که به عقیده حاج قربان سلیمانی، دیگر نوازنده برجسته دوتار، این سوراخ از یک سو هوای داخل کاسه را تخلیه می‌کند و از سوی دیگر بر چگونگی کیفیت صوتی ساز تأثیر می‌گذارد (همانجا). دو سیم دوتار از سیم بست درمنتها الیه کاسه ساز (به گویش محلی «پشتِ خرک» و از جنس شاخ ) (پورمندان، 43) آغاز شده و بعد از گذشتن از خرک (از جنس چوب) از دو شیار در بالای دسته رد شده و به دو گوشی مقابل هم وصل می‌شود، این دو گوشی یکی در سمت روی دسته و صفحه دوتار و دیگری به صورت عمود و در قسمت فوقانی دسته - رو به بالا- نصب می شود (درويشي، 152). گفتیم که در قدیم به جای سیم از ابریشم استفاده می‌شد (کاشی، 119؛ نیز نک: بوستان و درويشي، آذر 1371ش، 178). طبق نظر حاج حسین، براي سيم بم هشت لا و براي سيم زير شش لا نخ ابريشم را به هم مي-تابيدند( فيلم مصاحبه با حاج حسین يگانه توسط محمد يگانه ، 1371ش). حاج حسین ایده‌آل صداگیری از ساز را نواختن با ابریشم می دانست، چرا که عقیده داشت زبان ساز یا سیم که در قدیم از ابریشم ساخته می شد، باید از جنس خود ساز (:چوب توت) باشد (فيلم مصاحبه با حاج حسین يگانه توسط محمد يگانه ،1371ش). حاجی قربان سلیمانی سیم زیر دوتار خود را مؤنث (: زن) و سیم بم را مذکر (: مرد) توصیف می‌کند. او، علاوه بر این، سیم زیر را به حضرت حواو بم را به ادم نسبت می‌دهد (مسعودیه، 88) . دوتار در شمال خراسان دارای دو کوک است: یکی با نسبت چهارم و دیگری با نسبت پنجم (پورمندان، 43). محمد یگانه معتقد است که کوکهای دوتار، یکی ترکی و دیگری کردی است (بوستان و درویشی، همانجا).


تاریخچه دوتار:
دوتار پیشینه‌ای چند هزار ساله دارد. امروزه حوزه‌های نواختن دوتار عبارتند از شمال خراسان در شهرهای بجنورد، اسفراین، شیروان، درگز و قوچان و جنوب و شرق خراسان در شهرهای تایباد‍، بیرجند، قائنات، تربت جام، کاشمر، باخرز، خواف و سرخس و نواحی ترکمن‌نشین شمال شرق از جمله استان گلستان و بخش علی آباد کتول همچنین برخی مناطق استان مازندران . این ساز در نواحی مختلف، با اندکی تغییر در شکل و نحوه نوازندگی دیده می‌شود . انواع دوتار در محدوده مرزهای جغرافیایی ایران به «دوتار خراسان» با دو گونه شمال و جنوب، «دوتار ترکمن» و «دوتار مازندران» تقسیم می شود
ساختمان ساز :
دوتار دارای کاسه‌ای گلابی‌شکل و دسته‌ای نسبتاً دراز و دو رشته سیم (تار) است. طول دستهٔ آن حدود ۶۰ سانتی‌متر و کل ساز حدود ۱ متر است.قسمت گلابی‌شکل این ساز از چوب درخت شاه‌توت و دستهٔ آن از چوب زردآلو یا درخت گردو ساخته می‌شود. در قدیم به جای سیم از ابریشم استفاده می‌شد. طبق نظر حاج حسین، برای سیم بم هشت لا و برای سیم زیر شش لا نخ ابریشم را به هم می-تابیدند. حاج حسین ایده‌آل صداگیری از ساز را نواختن با ابریشم می دانست، چرا که عقیده داشت زبان ساز یا سیم که در قدیم از ابریشم ساخته می شد، باید از جنس خود ساز (:چوب توت) باشد . حاجی قربان سلیمانی سیم زیر دوتار خود را مؤنث (: زن) و سیم بم را مذکر (: مرد) توصیف می‌کند. او، علاوه بر این، سیم زیر را به حضرت آدم و بم را به حوا نسبت می‌دهد.استفاده از تارهای ابریشمی به جای سیم فلزی نیز در شمال خراسان و در نواحی ترکمن نشین رایج بوده‌است

مشاوره رایگان